كورش كبير

( فرهنگ دهخدا ، جلد 40 ، ص 327 )

يا كورش بزرگ ، سر دودمان و موسس سلسله هخامنشي ( 529 – 559 ق . م ) پسر كمبوجيه اول يا كمبوجيه دوم . در برخي از مآخذ او را كورش دوم و در برخي كورش سوم ناميده اند . وي بر آخرين پادشاه ماد موسوم به ايشتو ويگو يا آسيتاژ خروج كرد و پادشاهي را از قوم ماد به قوم پارسي منتقل ساخت و ارمنستان را مطيع كرد و با بابليان جنگيد و لوديه ( ليدي ) را مسخر ساخت و كرزوس پادشاه لوديه را پس از اسارت مورد عفو قرار داد و فريگيا را ضميمه ايران كرد . كورش يهودياني را كه در بابل اسير بودند آزاد كرد و اجازه بازگشت به بيت المقدس داد .

از طرف شمال شرقي تا رود سيحون ( سير دريا ) پيش رفت و در كنار آن رود ، شهري به اسم خود بنا كرد و از سوي مشرق و جنوب تا رود سند پيش تاخت . وي در جنگ با يكي از قبايل سكايي در شمال ايران زخم برداشت و كشته شد ، و به قولي ديگر در پارس به مرگ طبيعي در گذشت . آرامگاه وي در مشهد مرغاب ( فارس ) است .

كورش در ميان مردان قديمي عهد قديم ، يكي از رجال كم نظيري است كه نامشان در اذهان ملل عهدهاي مختلف باقي مانده است . حتي مي توان گفت كه از اين حيث او يكي از سه شخصيتي است كه به ترتيب تاريخ اسمشان ذكر مي شود : كورش ، اسكندر و قيصر ( ژول سزار ) . اشتهار او در ميان ملل جهان چند جهت دارد :

نخست آنكه پيامبران بني اسرائيل او را بسيار ستوده اند و پيروان مذاهبي كه تورات را مقدس مي دانند ، از كودكي و از راه كتابهاي مذهبي خود با نام كورش مانوس مي شوند و او را محترم مي شمارند . ديگر آنكه كورش را مورخان عهد قديم و جديد به اتفاق باني دولتي مي دانند كه از حيث وسعت بي سابقه بود و از سيحون تا درياي مغرب و بحر احمر امتداد داشت . اما اگر به ديده انصاف بنگريم بايد بگوييم كه شهرت و عظمت كورش از فتوحات او نيست ، زيرا قبل از او بابل و آشور پادشاهان عظيم الشان و جهانگيران نامي داشتند . اهميت و شهرت جهانگير كورش از طرز سلوك و رفتاري است كه وي با ملل مغلوب داشت و چنين رفتار دادگرانه اي در مشرق زمين بي سابقه بوده است . وي سياست ظالمانه پادشاهان سابق و به خصوص سلاطين آشور را به سياست رافت و مدارا تبديل كرد . ديگر آنكه در فتوحات كورش نه تنها پادشاهان و شاهزادگان مغلوب كشته نمي شدند بلكه از خواص و ملتزمان او مي گرديدند ( مانند كرزوش و تيگران ) . همچنين در شهرهاي تسخير شده كشتار نمي شد و مقدسات ملل محترم و محفوظ ماند .كورش در بيانه ها و فرمان هاي خود از مقدسات ملل با احترام و تكريم نام مي برد . آنچه را از ملل مغلوب ربوده اند ، پس مي دهد و از جمله بر طبق مندرجات تورات پنج هزار و چهارصد ظرف طلا و نقره به بني اسرائيل رد مي كند ، معابد ملل مغلوب را تعمير و تزئين مي نمايد ( مانند معبد اسهيل و ازيدا در بابل ، و امر به بناي معبدي بزرگ در بيت المقدس ) . پس از كشته شدن بلتشصر – پسر پادشاه بابل – به حكم كورش ، دربار پارس و همه سپاهيان ايران عزادار مي شوند . در لوديا ( ليدي ) كورش از ميان مردم آنجا يك تن را والي مي كند . شهر صيدا را كه به دست " بخت نصر‌‌‌" پست و ذليل شده بود ، به دست كورش آباد و ارجمند مي گردد .

از داوريهاي مورخان و مدلول اسناد و مدارك تاريخي چنين بر مي آيد كه كورش سرداري دلير و كاردان و سياستمداري بزرگ و مهربان بود . اراده قوي و عزمي راسخ داشت . جزمش كمتر از عزمش نبود زيرا كه بيشتر به عقل متوسل مي شد تا به شمشير . سلوك كورش با مردم مغلوب ، دوره اي جديد در تاريخ مشرق زمين قديم گشود كه تا حمله اسكندر به ايران ادامه يافت و آن را از دوره هاي پيش متمايز ساخت . ( از حاشيه برهان مصحح دكتر معين ذيل كورش ) . در مهر ماه 1350 بمناسبت دو هزار و پانصدمين سال بنيان گذاري شاهنشاهي ايران جشن هاي باشكوهي در سراسر كشور ايران و ساير ممالك جهان منعقد گرديد و از طرف دولت ايران از پادشاهان و رؤساي جمهوري و شخصيتهاي سياسي و علمي جهان دعوت بعمل آمد و در آرامگاه كورش بزرگ و تخت جمشيد مراسم و جشن هاي بزرگ و باشكوهي ترتيب داده شد و چنانكه شايسته مقام شامخ و عظمت اين شاهنشاه بزرگ بود از وي ستايش به عمل آمد . ...

برگرفته از : فرهنگ پنجاه جلدي علي اكبر دهخدا

توضيح : خطوط پر رنگ از سوي وبنگار براي تاكيد بر مطلب است و در متن اصلي موجود نمي باشد .